Bến Tre nhìn lại chặng đường 10 năm xây dựng nông thôn mới

Ngày đăng bài: 04/09/2019 | Tác giả: Hữu Lộc

Nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là cơ sở và lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững, giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo an ninh, quốc phòng; giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái của đất nước. Giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; trước hết, phải khơi dậy tinh thần yêu nước, tự chủ, tự lực tự cường vươn lên của nông dân. Xây dựng xã hội nông thôn ổn định, hoà thuận, dân chủ, có đời sống văn hoá phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc, tạo động lực cho phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới, nâng cao đời sống nông dân. Đây là quan điểm xuyên suốt và bền bỉ mà Hội nghị lần thứ VII của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X đã xác định. Một trong những chương trình cụ thể hóa hiệu quả Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đó chính là Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới.

Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới được Trung ương triển khai từ năm 2010, là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta, là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong quá trình chỉ đạo phát triển kinh tế -xã hội, đặc biệt là phát triển khu vực nông thôn một cách bền vững, đáp ứng xu hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Xây dựng nông thôn mới cốt là để nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân, làm thay đổi diện mạo nông thôn theo hướng hiện đại, kéo gần khoảng cách chênh lệch giữa nông thôn và thành thị.

Giao thông nông thôn được quan tâm đầu tư. (Ảnh: Hữu Lộc)

Mặc dù, kết quả xây dựng nông thôn mới của tỉnh Bến Tre vẫn còn thấp so với khu vực và cả nước, nhưng không vì vậy mà không ghi nhận thành quả đạt được trong 10 năm qua mà toàn đảng, toàn quân, toàn dân tỉnh nhà đã nổ lực phấn đấu trong điều kiện kinh tế - xã hội của tỉnh vẫn còn khó khăn. Nội dung bài viết này chia sẽ với mọi người về bức tranh tổng thể, toàn diện về kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới của tỉnh nhà giai đoạn 2010 – 2020, những mặt được, chưa được, những bài học kinh nghiệm được rút ra qua 10 năm triển khai thực hiện Chương trình, đồng thời đề xuất các mục tiêu, giải pháp chủ yếu triển khai thực hiện có hiệu quả Chương trình này trong giai đoạn 2021 - 2025 và định hướng đến 2030. Nội dung cụ thể như sau:

Về vai trò chỉ đạo, lãnh đạo, điều hành của các cấp, các ngành trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2015 và giai đoạn 2016-2020, Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh và các ngành, các cấp luôn xem nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ hàng đầu trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn của tỉnh; Ban chỉ đạo và Tổ giúp việc các cấp được thành lập, kiện toàn, củng cố theo vị trí, chức danh công tác để phù hợp với tình hình nhân sự và nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động; Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới tỉnh, huyện được thành lập, thực hiện tốt vai trò điều phối, là đầu mối triển khai các nội dung liên quan đến Chương trình.

Về hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách và văn bản hướng dẫn thực hiện Chương trình, Giai đoạn 2011-2015 là giai đoạn hình thành các cơ chế, chính sách đầu tiên để thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới nên tỉnh đã tập trung cụ thể hóa các văn bản của Trung ương để phù hợp với tình hình thực tế của địa phương, cụ thể như: ban hành Nghị quyết của Tỉnh ủy và Hội đồng nhân dân về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011-2015 và định hướng đến năm 2020; bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới tỉnh Bến Tre; tài liệu hướng dẫn thực hiện 19 tiêu chí nông thôn mới; quy định và hướng dẫn cơ chế hỗ trợ vốn đầu tư của Nhà nước,... Giai đoạn 2016-2020, tỉnh tiếp tục cụ thể hóa các cơ chế, chính sách mới từ Trung ương, trong đó tập trung ban hành các cơ chế, chính sách khắc phục những hạn chế, bất cập của giai đoạn 2011-2015 để thực hiện hiệu quả hơn.

Về nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác xây dựng nông thôn mới ở các cấp, từ năm 2011 đến nay, Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới tỉnh đã tổ chức 310 lớp tập huấn về nâng cao năng lực cho cán bộ xây dựng nông thôn mới các cấp (23.931 học viên), các Sở, ngành tỉnh tổ chức 204 lớp tập huấn về kiến thức thực hiện các tiêu chí xã nông thôn mới (12.931 học viên), địa phương (huyện, xã) tổ chức 420 lớp tập huấn về xây dựng nông thôn mới (21.364 học viên). Sau tập huấn, cán bộ thực hiện Chương trình được trang bị kiến thức cơ bản về xây dựng nông thôn mới, giúp nâng cao năng lực chuyên môn và đảm bảo công tác tham mưu thực hiện Chương trình đạt hiệu quả hơn.

Về tuyên truyền, nâng cao nhận thức về xây dựng nông thôn mới, từ năm 2011 đến nay, công tác tuyên truyền xây dựng nông thôn mới được các cấp, các ngành thực hiện thường xuyên, liên tục trên quan điểm dựa vào nội lực cộng đồng là chính, người dân là chủ thể, Nhà nước giữ vai trò hỗ trợ, quán triệt phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng". Hằng năm, từ nguồn vốn Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới tỉnh đã phối hợp với các Sở, ban, ngành, đoàn thể tỉnh xây dựng kế hoạch tuyên truyền xây dựng nông thôn mới, đến nay đã phát hành trên 208.000 tài liệu tuyên truyền (bao gồm: tờ bướm, sổ tay hướng dẫn, sổ tay Ban Chỉ đạo, các thiết kế mẫu) xây dựng, lắp đặt 349 bảng pano tuyên truyền thực hiện bộ tiêu chí xã nông thôn mới tỉnh Bến Tre 02 giai đoạn, tổ chức 08 chuyến tham quan học tập kinh nghiệm ngoài tỉnh. Cổng thông tin điện tử Nông thôn mới Bến Tre được thành lập năm 2014, đến nay thực hiện biên tập và đăng 2.150 tin, bài, 240 văn bản chỉ đạo điều hành liên quan chương trình xây dựng nông thôn mới. Báo Đồng Khởi đã thực hiện 123 chuyên trang, in 51.500 tờ báo phục vụ lễ công bố xã đạt chuẩn nông thôn mới. Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh đã thực hiện và phát sóng 139 chuyên mục, 12 phóng sự, 28 tiểu phẩm về nông thôn mới. Hệ thống chính trị, đoàn thể các huyện, thành phố và các xã xây dựng nông thôn mới tập trung thực hiệt tốt công tác tuyên truyền và tổ chức các tuần, tháng cao điểm hàng năm để đẩy mạnh tuyên truyền sâu rộng đến từng hộ dân. Ngoài ra, nhằm huy động cả hệ thống chính trị và người dân góp phần tham gia xây dựng nông thôn mới, tỉnh đã phát động thực hiện "Ngày Chủ Nhật Nông thôn mới".

Công tác tuyên truyền, vận động là yếu tố then chốt để hình thành, thay đổi nhận thức của cả hệ thống chính trị và người dân trong xây dựng nông thôn mới. Chính vì thế công tác này luôn được thực hiện thường xuyên, liên tục bằng nhiều hình thức đa dạng, nội dung cụ thể, phù hợp. Mặc dù vẫn còn một bộ phận người dân còn thờ ơ, nhận thức chưa đầy đủ về chương trình này, nhưng đa phần cán bộ, người dân đều đã thấm nhuần chủ trương về xây dựng nông thôn mới.

Trường học ở các xã nông thôn mới được xây dựng đạt chuẩn quốc gia. (Ảnh: Hữu Lộc)

Về kết quả huy động nguồn lực xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011 đến thời điểm báo cáo, tổng nguồn vốn huy động thực hiện các Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới từ giai đoạn 2011-2019 là 10.505.154 triệu đồng, trong đó, ngân sách nhà nước chiếm 64,27%, vốn doanh nghiệp chiếm 14,6%, vốn dân đóng góp chiếm 12,13%, vốn khác chiếm 9,0%. Riêng vốn tín dụng các Ngân hàng thương mại cho nhân dân vay là 125.570.001 triệu đồng.

Về kết quả thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới, đến nay, toàn tỉnh có 43 xã đã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, 12 xã đạt 15-18 tiêu chí, 62 xã đạt 10-14 tiêu chí, 30 xã đạt 5-9 tiêu chí và không có xã đạt dưới 5 tiêu chí. Trung bình đạt tiêu chí trên xã là 13,37 tiêu chí (tăng 8,57 tiêu chí so với năm 2011), tiêu chí Quy hoạch có 147 xã đạt (tăng 147 xã so với năm 2011), tiêu chí Giao thông có 52 xã đạt (tăng 52 xã so với năm 2011), tiêu chí thủy lợi có 146 xã đạt (tăng 94 xã so với năm 2011), tiêu chí Điện có 146 xã đạt (tăng 99 xã so với năm 2011), tiêu chí Trường học có 50 xã đạt (tăng 36 xã so với năm 2011), tiêu chí Cơ sở vật chất văn hóa có 45 xã đạt (tăng 44 xã so với năm 2011), tiêu chí Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn có 120 xã đạt (tăng 105 xã so với năm 2011), tiêu chí Thông tin và Truyền thông có 147 xã đạt (tăng 91 xã so với năm 2011), tiêu chí Nhà ở dân cư có 115 xã đạt (tăng 101 xã so với năm 2011), tiêu chí Thu nhập có 97 xã đạt (tăng 96 xã so với năm 2011), tiêu chí Hộ nghèo có 87 xã đạt (tăng 80 xã so với năm 2011), tiêu chí Lao động có việc làm có 143 xã đạt (tăng 137 xã so với năm 2011), tiêu chí Tổ chức sản xuất có 71 xã đạt (tăng 26 xã so với năm 2011), tiêu chí Giáo dục và Đào tạo có 112 xã đạt (tăng 94 xã so với năm 2011), tiêu chí Y tế có 135 xã đạt (tăng 61 xã so với năm 2011), tiêu chí Văn hóa có 83 xã đạt (giảm 19 xã so với năm 2011), tiêu chí Môi trường và An toàn thực phẩm có 46 xã đạt (tăng 46 xã so với năm 2011), tiêu chí Hệ thống chính trị và Tiếp cận pháp luật có 103 xã đạt (tăng 67 xã so với năm 2011), tiêu chí Quốc phòng và An ninh có 121 xã đạt (tăng 06 xã so với năm 2011).

Về đánh giá kết quả thực hiện tiêu chí huyện nông thôn mới, đến nay, huyện Chợ Lách có 08/10 xã đạt chuẩn nông thôn mới, 02 xã còn lại đang phấn đấu đạt chuẩn trong năm 2019. Đối với các tiêu chí huyện nông thôn mới, huyện tự đánh giá cơ bản đạt 06/09 tiêu chí. Thành phố Bến Tre có 06/07 xã đạt chuẩn nông thôn mới, còn lại xã Mỹ Thành đang tập trung, dồn sức hoàn thành các tiêu chí để phấn đấu năm 2020.

Qua 10 năm triển khai thực hiện Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, Bến Tre đã đạt được những thành quả đáng ghi nhận, các mục tiêu, chỉ tiêu cơ bản được hoàn thành, Chương trình vẫn khẳng định chỗ đứng vững chắc vì sự thiết thực và hợp lòng dân. Có thể nói, để có được thành quả như hôm nay chính là nhờ công sức đóng góp không nhỏ của cả hệ thống chính trị và đặc biệt là người dân nông thôn. Bên cạnh những kết quả đó, vẫn còn không ít khó khăn, hạn chế đòi hỏi các cấp lãnh đạo của tỉnh phải có giải pháp để khắc phục như:

Công tác tuyên truyền được quan tâm thực hiện nhưng có nơi hiệu quả chưa cao, một bộ phận người dân chưa thấy được vai trò chủ thể trong xây dựng nông thôn mới.

Công tác xây dựng nông thôn mới của các xã không đồng đều, số xã đạt dưới 10 tiêu chí vẫn còn cao (30/147 xã đạt từ 5-9 tiêu chí).

Tiến độ xây dựng các công trình hạ tầng thuộc tiêu chí 2 - Giao thông, 5 - Trường học và 6 - Cơ sở vật chất văn hóa còn chậm.

Các hình thức kinh tế tập thể tại các địa phương được quan tâm triển khai thực hiện nhưng chưa đủ quy mô hoặc chưa có hợp đồng đầu ra ổn định, hộ nghèo có giảm nhưng hộ thoát nghèo chưa thực sự bền vững.

Công tác xây dựng huyện Chợ Lách đạt chuẩn nông thôn mới còn gặp nhiều khó khăn, nhất là thực hiện các tiêu chí về hạ tầng như: Giao thông; Y tế - Văn hóa - Giáo dục,...

Bến Tre có 43 xã đạt chuẩn nông thôn mới. (Ảnh: Hữu Lộc)

Mục tiêu từ nay đến cuối năm 2019, tỉnh sẽ xét, công nhận thêm 06 xã. Trong năm 2020, tỉnh sẽ xét, công nhận thêm ít nhất 01 xã đạt chuẩn nông thôn mới để nâng tổng số xã đạt chuẩn nông thôn mới đến năm 2020 là 50 xã theo chỉ tiêu của Trung ương giao; đề nghị Trung ương công nhận huyện Chợ Lách đạt chuẩn nông thôn mới, thành phố Bến Tre hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới; có 09 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, 70 ấp tại các xã bãi ngang đạt chuẩn nông thôn mới theo Kế hoạch 680/KH-UBND ngày 19/02/2019 của Ủy ban nhân dân tỉnh. Giai đoạn 2021-2025, đề nghị Trung ương công nhận 03 huyện đạt chuẩn nông thôn mới (lũy kế 04 huyện, 01 thành phố); 97 xã còn lại cơ bản đạt chuẩn nông thôn mới (theo Kết luận 359-KL/TU); có 25 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, 12 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu. Giai đoạn 2025-2030, đề nghị Trung ương công nhận 04 huyện còn lại đạt chuẩn nông thôn mới; có 74 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, 44 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu.

Để đạt các mục tiêu trên, một số nhiệm vụ, giải pháp đặt ra là:

- Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quán triệt sâu rộng trong hệ thống chính trị và nhân dân về các chủ trương chính sách xây dựng nông thôn mới. Công tác tuyên truyền xây dựng nông thôn mới phải đặc biệt tập trung, đầu tư về hình thức sao cho trực quan, nội dung gần gũi, giúp người dân dễ hiểu, cán bộ tuyên truyền nhất định phải nắm chắc nội dung, nội dung phải phù hợp từng đối tượng, có kỹ năng "ăn nói", cán bộ, đảng viên phải làm gương, tiên phong đi đầu trong các cuộc vận động. Trong thời gian tới, cần phát huy hơn nữa vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng nông thôn mới nói chung và trong thực hiện "Ngày Chủ Nhật Nông thôn mới" nói riêng.

- Triển khai thực hiện hiệu quả, đồng bộ các cơ chế, chính sách mới ban hành như bộ tiêu chí xã nông thôn mới nâng cao, ấp nông thôn mới kiểu mẫu, mô hình sản xuất kiểu mẫu, khung tiêu chí ấp nông thôn mới, Chương trình Mỗi xã một sản phẩm, "Ngày Chủ Nhật Nông thôn mới",… nghiên cứu điều chỉnh các điểm bất cập, hướng dẫn đầy đủ cho địa phương có cơ sở triển khai thực hiện.

- Tiếp tục theo dõi, kiểm tra và đôn đốc các xã đăng ký đạt chuẩn nông thôn mới hàng năm khẩn trương thực hiện đúng tiến độ; các xã khi đề xuất công nhận đạt chuẩn phải đảm bảo không có nợ đọng trong xây dựng cơ bản. Tiếp tục công tác kiểm tra, giám sát việc nâng chất tại các xã đã được công nhận, tiến tới xây dựng xã nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu.

Phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân là yếu tố cốt lõi trong xây dựng nông thôn mới. (Ảnh: Hữu Lộc)

- Kiểm tra, hỗ trợ địa phương trong việc triển khai thực hiện các nội dung thuộc Chương trình Mỗi xã một sản phẩm như tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ huyện, cấp xã tham gia trực tiếp triển khai Chương trình OCOP, thực hiện Bộ Tiêu chí đánh giá, xếp hạng sản phẩm OCOP, thực hiện công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của hệ thống quản lý Chương trình OCOP Bến Tre các cấp và sự hiểu biết của cộng đồng về Chương trình OCOP Bến Tre, xây dựng bộ tài liệu tuyên truyền về Chương trình OCOP Bến Tre,...

- Tăng cường công tác hỗ trợ phát triển sản xuất gắn với xây dựng và hoàn thiện các chuỗi giá trị, củng cố và nâng cao hiệu quả hoạt động các THT, thành lập các HTX theo luật HTX 2012 và đảm bảo hoạt động đúng thực chất.

-  Tiếp tục triển khai thực hiện hiệu quả Đề án xây dựng Giao thông nông thôn, Đề án thực hiện tiêu chí Môi trường và An toàn thực phẩm góp phần thực hiện hoàn thành 04 tiêu chí theo mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh gồm Giao thông, Thu nhập, Môi trường và An toàn thực phẩm, Quốc phòng và An ninh, đây là các tiêu chí có tác động lớn đời sống người dân và sự phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, là nội dung cốt lỗi, là nền tảng thực hiện các tiêu chí khác.

- Các ngành tỉnh hướng dẫn huyện Chợ Lách tập trung hoàn thành tiến độ các tiêu chí huyện nông thôn mới và hoàn thiện hồ sơ đề nghị Trung ương công nhận huyện Chợ Lách đạt chuẩn nông thôn mới, thành phố Bến Tre hoàn thành xây dựng nông thôn mới.

- Huy động đa dạng các nguồn lực cho đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn phục vụ sản xuất và dân sinh đáp ứng nhu cầu đầu tư cho 97 xã, 08 huyện còn lại đạt chuẩn nông thôn mới giai đoạn 2020-2030; tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 05/2017/NQ-HĐND ngày 18 tháng 7 năm 2017 về định mức hỗ trợ vốn Ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tỉnh Bến Tre giai đoạn 2016-2020, ban hành Nghị quyết thay thế, bổ sung cho phù hợp với từng thời điểm; tiếp tục hướng dẫn, tổ chức thực hiện Nghị định 161/2016/NĐ-CP, tạo cơ chế linh hoạt cho cấp huyện, xã trong việc xây dựng công trình, dự án, huy động các nguồn lực khác và sức dân để chung tay, góp sức xây dựng nông thôn mới.

- Tiếp tục kiện toàn Ban Chỉ đạo, Văn phòng Điều phối nông thôn mới các cấp cho phù hợp với giai đoạn mới, "bộ máy" cần thể hiện tinh thần chủ động, quyết liệt hơn nữa, xóa bỏ tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của cấp trên hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Phát huy vai trò và tinh thần chủ động, sáng tạo của Ban Phát triển ấp; không ngừng củng cố chất lượng hoạt động của Tổ Nhân dân tự quản. Đây được xem là những "hạt nhân nồng cốt" trong việc tổ chức thực hiện xây dựng nông thôn mới.

- Tiếp tục tập huấn nâng cao năng lực công tác của đội ngũ cán bộ làm công tác xây dựng nông thôn mới các cấp theo tinh thần kiêm nhiệm, năng động, nhiệt tình, dám nghĩ dám làm,…nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

- Kịp thời phát hiện, biểu dương, khen thưởng và rút kinh nghiệm nhân rộng những mô hình, những tập thể, cá nhân có tâm huyết, có cách làm hay, sáng tạo, hiệu quả trong phong trào thi đua chung sức xây dựng nông thôn mới.

Xây dựng nông thôn mới là một hành trình có điểm khởi đầu nhưng không có điểm kết thúc, giai đoạn sau năm 2020 mở ra một bước ngoặc mới cho sự chạy đua, hoàn thành các mục tiêu như xã, huyện đạt chuẩn nông thôn mới và đạt được các danh hiệu nâng cao và kiểu mẫu.