Nhận định về Bộ tiêu chí xã nông thôn mới và định hướng cho giai đoạn tiếp theo

Ngày đăng bài: 03/10/2019 | Tác giả: Hữu Lộc

Sau 10 năm triển khai thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Bộ tiêu chí xã nông thôn mới (gồm 19 tiêu chí) thật sự là định hướng và là cơ sở cho địa phương xây dựng kế hoạch, chỉ đạo, thực hiện và đánh giá kết quả thực hiện. Bộ tiêu chí xã nông thôn mới bao gồm các chỉ tiêu cụ thể trên hầu hết các lĩnh vực phát triển nông thôn, có các mức độ từ đạt chuẩn đến nâng cao, kiểu mẫu, áp dụng cho cấp huyện, xã và định hướng cho cấp ấp tại các xã khó khăn, một số địa phương còn chủ động xây dựng tiêu chí nông thôn mới khu dân cư, hộ gia đình, thậm chí là khu vườn, con đường,...

Kết quả xây dựng nông thôn mới phản ánh qua Bộ tiêu chí cho thấy những chuyển biến của Chương trình, đồng thời giúp nhận diện được những hạn chế, tồn tại, khó khăn, vướng mắc trong chỉ đạo, thực hiện, để có những đánh giá, rút ra bài học kinh nghiệm, xây dựng cơ chế, chính sách, cách làm phù hợp, hiệu quả. Bên cạnh những công dụng do Bộ tiêu chí mang lại, trong 10 năm qua, Bộ tiêu chí bộc lộ một số hạn chế nhất định cần xem xét, điều chỉnh, bổ sung như sau: Tiêu chí nông thôn mới còn chưa phù hợp đối với các vùng miền có đặc thù tự nhiên, kinh tế - xã hội khác nhau; chưa phản ánh được đầy đủ những vấn đề cần quan tâm ở nông thôn như vấn đề lao động có việc làm ở nông thôn là một vấn đề nan giải trong khi tiêu chí này lại dễ đạt; tiêu chí chưa gắn liền với tất cả các mục tiêu phát triển bền vững, những vấn đề như biến đổi khí hậu, an toàn thực phẩm, dinh dưỡng, bình đẳng giới, ... được quan tâm lồng ghép vào bộ tiêu chí nhưng còn nhiều nội dung liên quan đến cam kết của Việt Nam về thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững chưa được tích hợp; chưa có tiêu chí, chỉ tiêu đánh giá yếu tố con người, yếu tố chủ thể của người dân, cộng đồng, mặc dù có tới 19 tiêu chí, 49 chỉ tiêu nhưng yếu tố con người trong xây dựng nông thôn mới vẫn còn mờ nhạt, khía cạnh vai trò chủ thể của người dân, sự tham gia đóng góp của cộng đồng dân cư chưa được đánh giá cụ thể.

Trong quá trình thực hiện Bộ tiêu chí xã nông thôn mới, xã có xuất phát điểm thuận lợi, về đích sớm được đề xuất khen thưởng bằng tiền hoặc công trình phúc lợi, trong khi các xã khó khăn xuất phát điểm thấp, có bước tiến dài, tuy có ghi nhận sự nổ lực của các xã nhưng số lượng còn hạn chế; vẫn còn tình trạng nặng thành tích, "chạy đua" nâng số tiêu chí đạt chuẩn như xây dựng HTX để đạt tiêu chí 13 nhưng HTX hoạt động lại không hiệu quả, tiêu chí Điện đạt nhưng chất lượng điện cho sản xuất không đáp ứng được yêu cầu,...

Quang cảnh Hội Thảo. (Ảnh: Hữu Lộc)

Để đánh giá lại cụ thể hơn về kết quả thực hiện Bộ tiêu chí xã nông thôn mới, nhận định các mặt được, hạn chế và định hướng cho Bộ tiêu chí giai đoạn sau năm 2020, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn vừa tổ chức Hội thảo đánh giá Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016-2020, định hướng xây dựng Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn sau năm 2020.

Tham gia Chủ trì Hội thảo có ông Trần Thanh Nam - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và ông Nguyễn Minh Tiến - Chánh Văn phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương. Địa biểu khách mời là các nhà chuyên gia của các Viện, trường, đại diện Ban Chỉ đạo, Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới một số tỉnh, thành phố đại diện cho 03 miền trên cả nước, trong đó có tỉnh Bến Tre.

Mở đầu Hội thảo, ông Nguyễn Minh Tiến thông qua báo cáo rà soát, đánh giá Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016-2020, định hướng xây dựng Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn sau năm 2020. Tiếp theo là Đại diện Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn thông qua báo cáo cơ sở lý luận và thực tiễn khách quan, định hướng xây dựng Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn sau năm 2020.

Để làm rõ hơn báo cáo nền và báo cáo để dẫn trên cùng với các gợi ý thảo luận của đồng chí Trần Thanh Nam, một số đại biểu dự Hội thảo tham gia phát biểu gồm: Bộ Giáo dục và Đào tạo, Cố vấn Ban Chỉ đạo Trung ương, Bộ Tư Pháp, lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên, đại diện các tỉnh An Giang, Nam Định, Quảng Nam. Nội dung phát biểu tập trung vào việc điều chỉnh bộ tiêu chí xã nông thôn mới sau năm 2020, thay đổi tiêu chí hay chỉ bổ sung chỉ tiêu đảm bảo phù hợp với từng vùng miền, đối tượng áp dụng gồm xã đã đạt chuẩn nông thôn mới, xã chưa đạt chuẩn nông thôn mới; đánh giá nội hàm từng tiêu chí có đúng thực chất chưa, việc phân bổ vốn tiếp tục thực hiện theo hệ số hay phân theo tiêu chí để các xã chưa đạt chuẩn có điều kiện phấn đấu.

Sau quá trình phát biểu, thảo luận, ông Trần Thanh Nam có ý kiến kết luận như sau:

Việc xây dựng Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn sau năm 2020 sẽ được thực hiện theo hướng cơ bản giữ nguyên bộ tiêu chí giai đoạn 2016 - 2020, chỉ bổ sung, điều chỉnh một số chỉ tiêu cho phù hợp giai đoạn mới đảm bảo sự hài hòa giữa các vùng miền nhưng không hạ thấp tiêu chí, phân cấp các nhóm tiêu chí theo 03 mức độ đạt chuẩn, nâng cao và kiểu mẫu; các tiêu chí về hạ tầng, tiêu chí nâng cao và kiểu mẫu có thể giao cho địa phương quyết định nhưng những tiêu chí căn bản phải có khung quy định để đảm tính công bằng.

Giai đoạn sau năm 2020, Trung ương và địa phương sẽ tiếp tục hoàn thiện các bộ tiêu chí về nâng cao và kiểu mẫu; khi công nhận xã nông thôn mới cần chú ý việc lấy ý kiến sự hài lòng của người dân, kể cả xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và kiểu mẫu cũng nên cần lấy ý kiến người dân.

Chương trình mục tiêu hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số, 17 mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hiệp quốc sẽ nghiên cứu lồng ghép vào bộ tiêu chí nông thôn mới với lượng hóa cụ thể.

Các vấn đề phát sinh trong xây dựng nông thôn mới như biến đổi khí hậu, xây dựng nông thôn mới trong quá trình đô thị hóa sẽ tiếp tục nghiên cứu có chỉ tiêu cụ thể để giảm tốn kém trong quá trình đầu tư.