Kết quả bước đầu trong liên kết hình thành các chuỗi giá trị dừa

Ngày đăng bài: 25/10/2017 | Tác giả: Cẩm Trúc

Bến Tre bước đầu đã hình thành được 2 chuỗi giá trị dừa đối với dừa trái uống nước và dừa nguyên liệu phục vụ cho công nghiệp chế biến. Hai tác nhân chính trong chuỗi là nông dân và doanh nghiệp đã liên kết đồng thời theo hai hình thức là liên kết ngang và liên kết dọc. Trong đó, các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh đã thể hiện vai trò chính yếu trong việc hình thành và phát triển chuỗi.

Nhiều sản phẩm từ dừa đem lại hiệu quả kinh tế cao. (Ảnh: C. Trúc)

Liên kết là xu thế tất yếu cho sự phát triển và bền vững

Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Trái cây Mekong-MFF, xã Hữu Định, huyện Châu Thành, Bến Tre là đơn vị xuất khẩu dừa trái uống nước sang nhiều nước trên thế giới, trong đó có Mỹ, Úc, Nhật Bản… Bước đầu, để đảm bảo có nguồn hàng đạt tiêu chuẩn đồng đều về chất lượng nước, cân nặng và hình thức của trái dừa, đơn vị đã gắn với Trung tâm Khuyến nông tỉnh và chính quyền địa phương quy hoạch vùng dừa nguyên liệu cho doanh nghiệp. Hiện đơn vị đang liên kết với khoảng 80 hộ dân, tổng diện tích trên 70 ha dừa uống nước (dừa xiêm) tại các xã Hữu Định (huyện Châu Thành), xã Phong Mỹ và Phong Nẫm (huyện Giồng Trôm).

Ngay từ khi bắt tay vào vùng quy hoạch do chính doanh nghiệp chủ động gắn kết thực hiện, doanh nghiệp đã trực tiếp thu mua tại vườn dừa, cam kết thu mua với giá thị trường. Bên cạnh thu hoạch trái, doanh nghiệp đồng thời việc tiến hành kỹ thuật chăm sóc, cải tạo vườn dừa cho nông dân, như tỉa bớt trái xấu, sâu, dọn vệ sinh quanh buồng dừa để hạn chế sâu bệnh và hướng dẫn nông dân kỹ thuật chăm bón cho cây đạt năng suất.

Theo ông Bùi Dương Thuật - Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Trái cây Mekong-MFF, việc quy hoạch, cải tạo các vườn dừa của doanh nghiệp bước đầu gặp nhiều khó khăn. Cái khó nhất là diện tích trồng dừa nhỏ lẻ, manh mún và rải rác. Vườn dừa "bề bộn". Chất lượng không đồng đều và có nhiều giống trong một vườn. Qua khảo sát, chỉ có khoảng 10 vườn trong số 100 vườn là được nông dân quan tâm chăm sóc tốt. Số vườn còn lại do nông dân không biết cách chăm sóc hoặc chưa được quan tâm đúng mức. Vì thế, thông thường chỉ có 60-70% trong tổng lượng trái thu mua mỗi ngày đạt tiêu chuẩn để đưa về nhà máy sơ chế xuất khẩu. Phần còn lại tiêu thụ nội địa. Tâm huyết của doanh nghiệp về lâu dài là cải tạo các vườn dừa trong vùng quy hoạch đạt tiêu chuẩn chất lượng trái để xuất khẩu và từng bước nâng cao năng suất, giúp nông dân trồng dừa có thu nhập ổn định. Nếu năm 2016, doanh nghiệp chỉ thu mua được 200 ngàn trái/tháng thì sang năm nay, bình quân đạt 450 đến 500 ngàn trái/tháng. Kế hoạch năm 2018 sẽ tăng lượng thu mua lên 700-800 ngàn trái/tháng. Giá dừa uống nước tại vườn thời điểm này là 55-60 ngàn đồng/chục, tăng 20 ngàn đồng so cùng thời điểm năm trước.

Ông Bùi Dương Thuật cho biết thêm, tới đây, Công ty sẽ mở rộng quy hoạch, tăng diện tích vườn dừa uống nước cũng như hướng đến xây dựng thương hiệu cho dừa uống nước của Bến Tre trên thị trường thế giới. Tiềm năng xuất khẩu trên thế giới hiện nay rất lớn. Chỉ tính riêng thị trường Mỹ nhập khẩu dừa trái uống nước 10.000 container/năm nhưng trong đó, Công ty chỉ đạt 50 container (20 ngàn trái/container).

Việc liên kết sâu với nông dân không chỉ giúp doanh nghiệp có nguồn hàng đạt tiêu chuẩn chất lượng và ổn định cho xuất khẩu mà còn giúp tiết kiệm chi phí hình thành giá thành trái dừa, giảm giá thành trên mỗi trái dừa, nâng cao tính cạnh tranh trên thị trường thế giới. Cũng theo thông tin từ doanh nghiệp, hiện nay giá thành của mỗi trái dừa Bến Tre đang cao hơn so với dừa Thái Lan.

Sản lượng nguồn nguyên liệu chưa đáp ứng cho hoạt động chế của các nhà máy. (Ảnh: C. Trúc)

Nhu cầu mở rộng kết nối trong khu vực

Đối với các doanh nghiệp chế biến dừa công nghiệp xuất khẩu cũng đang thực hiện liên kết sâu với nông dân thông qua tổ hợp tác, tổ liên kết hoặc liên kết trực tiếp với hộ dân. Một mặt, việc liên kết nhằm giúp giữ ổn định nguồn nguyên liệu cho nhà máy chế biến, đáp ứng nhu cầu xuất khẩu. Mặt khác, giúp doanh nghiệp tạo vùng nguyên liệu dừa hữu cơ (hay còn gọi là vườn dừa organic), đạt tiêu chuẩn xuất khẩu vào các thị trường khó tính. Mặc dù kết quả bước đầu của hoạt động liên kết không mấy thuận lợi nhưng doanh nghiệp vẫn đang tâm huyết kiên trì với mục tiêu đúng đắn và tất yếu, từng bước xây dựng niềm tin với nông dân và tạo chuyển biến về nhận thức và hành động gắn kết của nông dân.

Ông Nguyễn Bảo Trí - Phó giám đốc Công ty TNHH Chế biến dừa Lương Quới cho biết, hiện Công ty đang liên kết với các tổ hợp tác trồng dừa và đặt cơ sở sơ chế tại hai huyện Mỏ Cày Nam và Giồng Trôm. Công ty hợp đồng cam kết thu mua 100% dừa cho các tổ với giá thị trường. Năm 2017, sản lượng dừa thu hoạch sụt giảm do ảnh hưởng hạn mặn của năm trước. Đồng thời với thiếu nguồn nguyên liệu, Công ty phải chịu sức ép của các thương lái bên ngoài cạnh tranh, đẩy giá thu mua cao hơn nên khiến việc liên kết gặp nhiều khó khăn. Không ít trường hợp nông dân đã bán cho thương lái bên ngoài, khiến Công ty đã thiếu nguồn nguyên liệu lại càng thiếu hơn. Thời điểm này, tại mỗi cơ sở sơ chế chỉ đạt 10 ngàn trái/ngày. Cùng với các vệ tinh thu mua khác, sản lượng nguồn nguyên liệu đáp ứng cho hoạt động chế biến chưa đến 30% so với tổng công suất. Được biết, công suất hoạt động tối đa của Công ty là 600 ngàn trái dừa/ngày.

Trước tình hình còn nhiều khó khăn trong bước đầu liên kết, cùng với điều kiện hạn chế khách quan, các ngành hữu quan đã thể hiện vai trò "nhạc trưởng", tạo các mối liên kết ngang, liên kết dọc để dần hình thành thói quen trong nông dân là thiết yếu phải hợp tác trong sản xuất và sản xuất gắn với thị trường. Ông Huỳnh Quang Đức - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh cho biết, thực hiện các chuỗi giá trị dừa từ đầu năm đến nay, đơn vị đã phối hợp với doanh nghiệp, các địa phương hình thành các tổ chức liên kết sản xuất theo chuỗi. Đối với chuỗi dừa công nghiệp, đã củng cố và thành lập mới 26 tổ hợp tác, tổ liên kết, 2 hợp tác xã, với tổng diện tích gần 900 ha. Đối với dừa uống nước, củng cố và thành lập 6 tổ hợp tác với quy mô 71,48ha.

Để đạt kết quả bước đầu đáng khích lệ trong liên kết các chuỗi dừa, ông Huỳnh Quang Đức cho hay, Trung tâm Khuyến nông tỉnh phối hợp với các doanh nghiệp, thống nhất chương trình hoạt động, kế hoạch cụ thể. Trong đó chú trọng việc xác định tiêu chuẩn sản phẩm hàng hóa, quy mô vùng nguyên liệu, giải pháp cụ thể để tiêu thụ sản phẩm. Từ đó định hình sản phẩm hàng hóa cần sản xuất theo nhu cầu thị trường. Đồng thời, phối hợp với các địa phương (THT, HTX) trong việc định hướng tổ chức sản xuất theo hướng liên kết chuỗi, tạo ra sản phẩm hàng hóa phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường. Xây dựng các mối quan hệ sản xuất cụ thể phù hợp với địa phương và đặc điểm của doanh nghiệp. Đặc biệt là phân công cán bộ theo dõi hỗ trợ thường xuyên cho các địa phương và doanh nghiệp. Kịp thời tham gia xử lý các mối quan hệ, các vấn đề phát sinh trong quá trình liên kết sản xuất.